Tài liệu này tổng hợp các nhiệm vụ học tập và hoạt động thực hành thực tế, được xây dựng dựa trên nội dung cuốn sách “AI cho Phụ huynh - Đồng hành cùng con trong kỷ nguyên AI”. Nhằm giúp cha mẹ và các con từng bước tiếp cận, ứng dụng trí tuệ nhân tạo một cách hiệu quả, an toàn và phát triển tư duy trong các môn học cũng như đời sống hằng ngày.
Nhiệm vụ 1: Đọc hiểu - AI đặt câu hỏi, con quay về văn bản
Một lỗi thường gặp là con hỏi AI “Tác giả muốn nói gì?” rồi chép câu trả lời. Cách học tốt hơn là dùng AI để tạo các câu hỏi giúp con quay lại văn bản.
Prompt phù hợp:
“Hãy đặt 5 câu hỏi đọc hiểu cho học sinh lớp 6 về đoạn văn dưới đây: 2 câu hỏi tìm chi tiết, 2 câu hỏi yêu cầu giải thích và 1 câu hỏi nêu suy nghĩ. Không trả lời thay.”
Sau khi con tự trả lời, cha mẹ có thể hỏi:
“Câu trả lời này dựa vào chi tiết nào trong văn bản?”
“Con đang nói điều văn bản nêu trực tiếp hay điều con tự suy ra?”
“Nếu người khác không đồng ý, con sẽ dùng bằng chứng nào để giải thích?”
AI có thể tạo câu hỏi chưa phù hợp hoặc chứa giả định sai. Con vẫn phải đọc lại văn bản và sửa câu hỏi nếu cần.
Ví dụ minh hoạ: Phân tích 1 câu nói trong Hoàng tử bé - Antoine de Saint-Exupéry, Hoàng tử bé (Le Petit Prince), 1943.
“Tất cả những người trưởng thành đều từng là trẻ em… nhưng chỉ một số ít người trong số họ nhớ được điều đó.”
Hình minh hoạ câu nói trong truyện “Hoàng tử bé” tạo bởi Gemini
Dưới đây là 5 câu hỏi đọc hiểu cho học sinh lớp 6 về câu trích dẫn: “Tất cả những người trưởng thành đều từng là trẻ em… nhưng chỉ một số ít người trong số họ nhớ được điều đó.”
I. Câu hỏi tìm chi tiết (Nhận biết)
Theo câu nói trên, điểm chung giữa tất cả những người trưởng thành là gì?
Trong số những người trưởng thành, có bao nhiêu người còn nhớ mình từng là trẻ em?
II. Câu hỏi giải thích (Thông hiểu)
3. Em hiểu từ “nhớ” trong câu nói trên nghĩa là gì? Đó chỉ đơn thuần là trí nhớ về tuổi thơ hay còn mang ý nghĩa nào khác?
4. Tại sao tác giả lại cho rằng người trưởng thành thường dễ quên mất khoảng thời gian mình từng là trẻ em?
III. Câu hỏi nêu suy nghĩ (Vận dụng)
5. Lời nhắn nhủ trong câu nói trên gợi cho em suy nghĩ gì về mối quan hệ và sự thấu hiểu giữa trẻ em và người lớn trong gia đình hay xã hội?
Nhiệm vụ 2: Tìm ý - bắt đầu từ điều con thật sự biết
Khi được giao đề “Kể về một kỷ niệm đáng nhớ”, con có thể nói “Con không có ý”. Cha mẹ không cần yêu cầu AI viết ngay. Hãy dùng AI hoặc một người thân để đặt câu hỏi gợi nhớ:
“Hãy đặt từng câu hỏi ngắn để giúp học sinh lớp 5 nhớ lại một kỷ niệm thật về hoạt động X. Không viết câu chuyện thay.”
Con chọn những câu hỏi giúp mình nhớ lại đúng các kỷ niệm. Không phải câu hỏi nào cũng cần trả lời trong bài. Tìm ý là mở ra nhiều khả năng, còn quyết định đưa ý nào vào bài là của con.
Ví dụ minh hoạ: Kể về kỷ niệm của mùa hè trước khi con vào lớp 5
1. Nhớ lại thời gian và địa điểm
● Kỳ nghỉ hè vừa rồi, em đã đi những đâu hoặc ở nhà làm gì nhiều nhất?
● Nơi nào hoặc hoạt động nào làm em cảm thấy vui và nhớ nhất trong mùa hè qua?
2. Nhớ lại con người và chi tiết
● Lúc đó em đã tham gia hoạt động ấy cùng với những ai (bố mẹ, ông bà, hay bạn bè)?
● Có sự việc hoặc chi tiết đặc biệt nào xảy ra khiến em chú ý hoặc bất ngờ không?
3. Nhớ lại cảm xúc và ý nghĩa
● Cảm xúc của em ngay lúc đó như thế nào (vui mừng, hào hứng, hay có chút nuối tiếc)?
● Vì sao kỷ niệm đó lại trở nên đáng nhớ nhất với em trước khi bước vào năm học lớp 5 này?
Hình minh hoạ “Mùa hè của em chuẩn bị vào lớp 5” tạo bởi Gemini
Nhiệm vụ 3: Lập dàn ý - AI kiểm tra cấu trúc, con chọn đường kể
AI có thể đưa ra một dàn ý chung, nhưng dàn ý chung thường khiến các bài văn giống nhau. Cha mẹ hướng dẫn con tự ghi các ý chính trước, sau đó yêu cầu công cụ kiểm tra:
“Đây là các ý của con. Hãy xem trình tự đã rõ chưa, ý nào lặp hoặc thiếu. Chỉ đặt câu hỏi để con tự sửa, không viết dàn ý mới thay con.”
Con có thể dùng bảng:
Nếu AI đề xuất một trình tự khác, con so sánh rồi chọn. Không có một dàn ý duy nhất đúng cho mọi bài văn.
Nhiệm vụ 4: Kể chuyện - AI có thể là bạn diễn
Khi con sáng tác truyện, AI có thể đóng vai người bạn diễn để đặt câu hỏi hoặc đưa ra một trở ngại. Con vẫn quyết định nhân vật, bối cảnh và cách giải quyết.
Prompt phù hợp:
“Tớ đang viết truyện sáu khung về một bạn nhỏ tìm lại chiếc diều. Hãy đưa ra 3 trở ngại khác nhau. Không chọn thay và không viết tiếp chi tiết câu chuyện.”
Con chọn một trở ngại, tự viết cách nhân vật xử lý rồi hỏi tiếp:
“Hãy đóng vai người đọc, đặt ba câu hỏi về động cơ và cảm xúc của nhân vật. Không sửa câu chuyện thay cho tớ.”
AI có thể giúp con nhìn thấy một lỗ hổng, nhưng con có thể không đồng ý với gợi ý. Sáng tạo cần quyền bỏ qua một ý tưởng.
Hình minh hoạ “Mùa hè em bé đi tìm chiếc diều” bỏ trống lời thoại - tạo bởi Gemini
🎨 Prompt Tiếng Việt (Tạo Truyện Tranh 6 Khung)- sau khi đã viết xong câu chuyện (chi tiết hướng dẫn tạo hình ảnh xem thêm Bài 4.5. Sáng tạo cùng AI trong Sách)
Truyện tranh 6 khung hình vẽ theo phong cách màu nước ấm áp, hoài niệm về làng quê Việt Nam.
Nhân vật chính: Một bé gái Việt Nam 8 tuổi đáng yêu, tóc thắt bím hai bên, đội mũ rơm, mặc áo phông đỏ và quần đùi xanh, đi cùng một chú chó nhỏ màu nâu trắng thân thiện.
Bối cảnh: Cánh đồng lúa chín vàng thanh bình ở quê, sân đình làng cổ kính với cây đa to và tường gạch rêu phong. Tất cả các bóng thoại (speech bubble) để trắng, hoàn toàn không có chữ.
● Khung 1: Trời nắng hè rực rỡ, bé gái và chú chó vui vẻ chạy trên đường đất giữa đồng lúa vàng, tay cầm dây thả con diều giấy màu đỏ thắm lên bầu trời xanh. (Bóng thoại trắng).
● Khung 2: Đột nhiên mây đen kéo đến, trời nổi cơn giông mạnh. Gió thổi nghiêng ngả cỏ cây. Bé gái nét mặt lo lắng, hai tay ghì chặt dây diều. (Bóng thoại trắng).
● Khung 3: Mưa bắt đầu rơi. Cơn gió lớn làm đứt dây diều, con diều đỏ bị cuốn bay xa trên bầu trời giông bão. Bé gái với tay tiếc nuối. (Bóng thoại trắng).
● Khung 4: Mưa rào trút xuống. Bé gái cùng chú chó chạy dọc đường làng, chỉ tay về phía cổng đình làng cổ kính để tìm diều. (Bóng thoại trắng).
● Khung 5: Cơn mưa tạnh hẳn, ánh nắng hửng sáng. Bé gái reo mừng khi tìm thấy con diều đỏ đang nằm gọn gàng trên chiếc ghế gỗ dưới gốc cây đa cổ thụ trong sân đình. (Bóng thoại trắng).
● Khung 6: Trời trong xanh trở lại, bé gái tươi cười cầm con diều đỏ bước qua cổng đình làng đi về, dưới chân là những vũng nước mưa phản chiếu ánh nắng rực rỡ. (Bóng thoại trắng).
Phong cách nghệ thuật: Nét vẽ truyện tranh trong sáng, chất liệu màu nước nhẹ nhàng, nhân vật biểu cảm sinh động, bóng thoại trắng sạch sẽ.
Nhiệm vụ 5: Khi dùng AI tóm tắt văn bản
Một bản tóm tắt ngắn có thể hữu ích khi con cần nhìn toàn cảnh. Nhưng con không nên dùng tóm tắt thay cho việc đọc văn bản được giao.
Prompt phù hợp:
“Hãy nêu năm câu hỏi giúp con tự kiểm tra xem mình đã đọc hiểu văn bản chưa. Chưa tóm tắt và chưa trả lời.”
Sau khi con đọc, AI có thể giúp sắp xếp các ý con đã ghi:
“Đây là năm ý con tự ghi. Hãy kiểm tra ý nào trùng, ý nào thiếu hoặc chưa bám văn bản. Không bổ sung nội dung mới nếu chưa có căn cứ.”
Nếu bản tóm tắt của AI khác với cách hiểu của con, con quay về văn bản, tìm chi tiết và hỏi giáo viên khi cần.
Hoạt động 15 phút cho gia đình:
Hoạt động 1: Từ trải nghiệm thật đến bài viết hay
Gia đình chọn 1 sự việc thật từ đời sống: 1 chuyến đi, 1 bữa cơm, 1 ngày mưa hoặc lần con giúp ai đó. Con thực hiện 4 bước:
1. Ghi 5 chi tiết mình nhớ bằng từ khóa.
2. Tự chọn 3 chi tiết quan trọng nhất.
3. Nhờ AI hoặc cha mẹ đặt câu hỏi để làm rõ trình tự và cảm xúc.
4. Tự viết, đọc lại và quyết định câu nào giữ, câu nào bỏ.
Cha mẹ không sửa toàn bộ câu chữ ngay. Hãy hỏi: “Con muốn người đọc nhớ điều gì nhất?”.
Hoạt động 2: 1 câu chuyện - 2 giọng kể
Con viết 1 sự việc bằng 2 góc nhìn: của mình và của một đồ vật hoặc nhân vật khác trong câu chuyện. AI có thể đề xuất câu hỏi về điều mỗi người nhìn thấy, nhưng con tự viết 2 phiên bản.
Sau đó, con so sánh:
● Thông tin nào mỗi người biết khác nhau?
● Cảm xúc nào thay đổi?
● Góc kể nào phù hợp hơn với ý định của con?
Hoạt động giúp con hiểu kể chuyện là lựa chọn, không phải việc tìm một văn bản “đúng nhất”.
Hy vọng rằng những nhiệm vụ và hoạt động thực hành trên sẽ là người bạn đồng hành hữu ích giúp cha mẹ cùng con khám phá tri thức một cách chủ động và sáng tạo. Cha mẹ hãy chia sẻ những cách làm hay, khó khăn, vướng mắc cũng như những thành công của mình ở phần bình luận bên dưới nhé!
Đồng thời, đừng quên nhập email theo dõi kênh để nhận những kiến thức cập nhật mới nhất về ứng dụng AI đồng hành cùng con.